Cənub bölgəsi son onildə ədəbiyyata, sənətə, yeni mədəniyyət hərəkatlarına ən həssas olan regionlardandır. Burda qədim mədəniyyət gələnəkləri, ritual, etiket, vərdişlər yaşayır, öz yerində bura ölkənin ən özünəxas etnik mədəniyyət zonalarından, türk-talış başlanğıclarının qəribə bir ardıcıllıqla vahid Azərbaycan mədəniyyətində çulğaşdığı, həzm olunduğu vahələrdəndir, öz yerində burda təbiətin rəngarəngliyi qəribə bir ahəngdarlıqla müxtəlif zamanların yaratdığı mədəniyyət layları, izləri, kəsiklərində davam tapır, yenə də öz yerində...- bütün bunları hələ poeziyaya yozub, bölgə iqliminin son dərəcə ilıqlığı, yumşaqlığı, gözəlliyinə yazmaq olar. Amma burda son onilin post-sovet abhavası, zamanın cürətli hərəkəti, fikirdə, düşüncədə demokratikləşmə meyli tez bir vaxtda əks-səda verdi, adekvat olaraq sənət, ədəbiyyat, mədəniyyət təzahürlərini tapdı. Bu isə xalis həyat prozasıdır və bizi daha artıq dərəcədə məşğul edir, çəkir.

Bakıdan gələn sırayla sadalasaq, Cəlilabad, Masallı, Lənkəran, Astara, Lerik və yardımlı, - bu rayonların hər birində yerli ədəbi-mədəni qüvvələrin fəallaşması əyalət mərkəzlərində maraqlı təzahürlərin yaranmasını şərtləndirmişdir. Belə bir faktı qeyd etmək kifayətdir ki, respublika səviyyəsində ədəbi prosesin qəfil səngidiyi, hətta Bakıda rəsmi ədəbi mətbuatın maliyyə böhranına uğrayıb çətinliklə nəşr olunduğu bir zamanda, 1991 - 1993-cü illərdə Masallıda yerli ziyalıların təşəbbüsü ilə bütün ölkə yazarlarını cəlb eləməyə yönəli "Qala" adlı ədəbi qəzet çıxmağa başladı. Qəzetə yaşlı yazarlardan Məmməd Kazım yön verir, gənc yazar Arif Fərzəli redaktorluq edirdi. Qəzet müəyyən iş görməklə ölkənin ədəbi-mədəni tarixinə məhz böhran illərinin ən əlamətdar hadisəsi kimi yazıldı.